پایان نامه حقوق

بررسی لزوم تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام-پايان نامه رشته حقوق

مهر ۹, ۱۳۹۵

 دانلود پایان نامه

عنوان کامل پایان نامه :

 جایگاه قاعده مصلحت در اداره حکومت اسلامی

قسمتی از متن پایان نامه :

 

معناي اصطلاحي مصلحت:

در بيان معناي اصطلاحي مصلحت بايد آنرا در نزد چند ديدگاه مورد بررسي قرار داد .

معنای اصطلاحی مصلحت در نزد اصولیون:

أ ) غزالي در كتاب « المستصفي » در تعريف اين اصطلاح مي نویسد: مصلحت عبارت است از جلب منفعت و دفع مضره.[1]

ب ) طوفي در کتاب « المنشوره في مصادر التشريع » در تعريف آن گفته است : مصلحت عبارت است از هر فعلي كه منجر به حفظ مقصود شرع چه از نظر عبادي و چه از نظر عادي شود. مراد از عبادت چيزي است كه شارع براي حق خويش قصد مي كند و مراد از عادت چيزي است كه شارع براي نفع بندگان و سر و سامان يافتن زندگي و احوال آنان قصد مي كند. [2]

ج ) ميرزاي قمي در كتاب « القوانين » مي فرمايند : مراد از مصلحت دفع ضرر يا جلب نفع چه در

امور دنيايي و چه در امور ديني است.[3]

آنچه از تعاريف اصوليان بنظر مي رسد اين است كه غالب اصوليونی که متعرض این مسأله شده اند در یک نظر اشتراک دارند و آن اینکه نتيجه‌ي مصلحت و اعمال آن باید حفظ مقاصد و غرض شارع را در پی داشته باشد.

 

معنای اصطلاحی مصلحت در نزد فقها:

قبل از اينكه به بيان ديدگاه فقها در اين زمينه بپردازيم اين نكته قابل ذكر است كه در بيان فقها از مصلحت صرف، بحث چنداني نشده است چون همگي قائل به آن هستند، بلكه بيشتر مباحث آنان پيرامون مصالح مرسله و استصلاح است كه پيش از پرداختن به آن، تعاريفي كه از آن ارائه شده است را بيان مي نمائيم.

مطلب مشابه :  رژیم حقوقی حاکم بر قراردادهای بیمه بین المللی

أ) دواليبي اينگونه مي گويد: « استصلاح در واقع نوعي حكم مستند به رأي مبتني بر مصلحت است و اين در هر مسأله‌اي است كه درباره آن در شريعت، تصریحی نيامده است و همچنين در شريعت داراي همانند هايي نيست تا بر آن ها قياس شود بلكه حكم در آن ها بر قواعد كلي مبتني است كه به روشني مي‌گويد هر مسأله‌اي كه از چارچوب مصلحت بيرون باشد از شرع نيست. »[4]

آيه‌ي «‌إن الله يَأمُرُ بالعَدل وَ الإحسان»[5] و حديث «لاضََرَر و لا ضِرار» نمونه‌هايي از اين قواعد كلي هستند.

ب ) غزالي هم كه قائل به اعتبار مصلحت براي صدور حكم شرعي نيست بعد از بیان معنای لغوی، آنرا اينگونه تعريف مي‌كند: « مقصود ما از مصلحت اين نيست زيرا جلب منفعت و دفع ضرر از جمله مقاصد شرع است و صلاح خلق نيز در تحصيل مقاصد آنان است ، بلكه منظور ما از مصلحت پاسداشت مقصود شرع است و مقصود شرع پنج چيز بيشتر نيست و آن اين است كه دين، جان، عقل، نسل و مال مردم را حفظ كند. پس هر چيزي كه متضمن اين اصول پنج گانه شود مصلحت و هر چيزي كه موجب فوت اين اصول گردد مفسده و دفع آن مصلحت مي باشد.»[6]

تعريفي كه دواليبي از استصلاح ارائه مي دهد روشنتر است و عملي تر نشان مي دهد در عين حال كه تعريف غزالي نيز به إحصاء مصاديق مقاصد كلي شارع پرداخته است.

[1] – غزالی، ابوحامد محمد، المستصفی من علم الأصول، دارالکتب العلمیه، 1417، ص174.

[2] – ر.ک: مولوی وردنجانی، سعید، مصلحت در فقه اسلام و نقش آن در قانونگذاری جمهوری اسلامی ایران، پیشین، ص21.

مطلب مشابه :  بررسی حق بودن یا تکلیف بودن حضانت-پايان نامه ارشد

[3] – میرزای قمی، ابوالقاسم بن حسن گیلانی، قوانین الأصول، ص174، چاپ سنگی، المکتبه العلمیه الاسلامیه، تهران، 1378.

[4] – ر.ک: مولوی وردنجانی، سعید، مصلحت در فقه اسلام و نقش آن در قانونگذاری جمهوری اسلامی ایران ، ص25.

[5] – سوره نحل، آیه 90.

[6] – غزالی، ابوحامد محمد، المستصفی من علم الأصول، ص174.

سوالات یا اهداف این پایان نامه :

اهداف پژوهش:

اهداف این تحقیق عبارتند از:

  • چگونگی تأثیر قاعده مصلحت در احکام اسلامی
  • بررسی وتبیین محدوده قاعده مصلحت در حکومت اسلامی
  • تبیین لزوم تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام

سئوالهای تحقیق:

  • آیا احکام، اعم از اولیه و ثانویه و حکومتی تابع مصالح و مفاسد اند؟
  • آیا محتوای احکام صادره از سوی فقیه حاکم همان احکام اولی و ثانوی است؟
  • آیا فقیه حاکم، با توجه به مصلحت حکومت اسلامی می تواند احکام اولیه را موقتاً تعطیل نموده و حکم جدیدی صادر نماید؟
  • آیا ارکان حکومتی حسب مورد، موظف به رعایت عنصر مصلحت نظام و مصالح عمومی، در تصمیم گیری های خود هستند؟
  • آیا مصوبات مجمع تشخیص مصلحت نظام، مشمول عنوان حکومتی است؟