مقالات و پایان نامه ها

نظریه تحلیل رفتار متقابل از دیدگاه روانشناختی

مرداد ۲, ۱۳۹۷

نظریه تحلیل رفتار متقابل

مبتکر اولیه روانشناسی مبتنی بر تحلیل رفتار متقابل فردی به نام گرینکر[1] است، اریک برن که نامش بیشتر با این نظریه همراه است تعقیب­کننده و توسعه دهنده افـکار گرینـکر می­باشد. برن کسی است که به دلیل استفاده­های عملی و درمانی از این نظریه شهرت یافته است. برن در سال1910 در مونترال[2] کانادا متولد و در سال 1935 در دانشگاه مک­گیل[3] موفق به اخذ درجه دکترای طب شد. برن بعد از روی آوردن به روان­کاوی که با شروع کار وی به عنوان روانپزشک در بیمارستان «مونت زیون[4]» نیویورک همزمان بود از تجربیات اریک اریکسون[5] بهره جسته و به مدت دو سال بر اساس شیوه­های درمانی مبتنی بر اصالت وجود کار کرد و سرانجام در سال 1985 در مقاله­های با عنوان تحلیل رفتار متقابل اصول و مبانی نظریه خویش را ارائه داد. (شفیع­آبادی و ناصری،1380). با این حال تا زمان چاپ کتاب (بازی­ها) یعنی 1964 طول کشید تا روش­های پیشنهادی برن مقبولیت عامه پیدا کند. برن در سال 1970 میلادی در گذشت وی در طول عمر خود از بیمارستان­های روانی حدود سی کشور اروپایی و آسیایی و آفریقایی و جزایر متعددی در اقیانوس آرام و اطلس دیدار کرده و اصول نظریه خویش را مورد آزمایش قرار داده و صحت و سندیت مطالعات خود را رضایت بخش توصیف کرد.(برن، 1392: جونز و استورات، 1382)

نظریه تحلیل رفتار متقابل توسط اریک برن – روانپزشک و روانکار–  در سال 1961 بنا نهاده شد. وی روش تحلیل رفتار متقابل را روشی عقلانی برای شناخت و تحلیل رفتار، توصیف عوامل مؤثر در ارتباط بین افراد، و مبین روابط نادرست و نادرست کننده بین انسان­­ها می­داند. این نظریه از نارضایتی برن از طولانی بودن روانکاوی در درمان مشکلات مردم نشأت گرفته است. این نظریه­پرداز با استفاده از متون روانکاوی که برای درمان گروهی ابداع شده بود آغاز شد. برن متوجه شد که مراجعان او با بکارگیری این نظریه، بهبود قابل ملاحظه­ای در زمان کوتاهی پیدا کردند. (نوابی نژاد، 1383)

برن نظریه خود را بر اساس مفاهیم روابط خود قرار داده است روابط خود به چند بخش تقسیم می­شوند که عبارتند از: حالت خود والدین ([6]P)، حالت خود بزرگسـال (A[7]) و حالت خود کودک (C[8]) حالت خود والدین، آن قسمت از شخصیت و کل وجود فرد را تشکیل می­دهد که با ارزش­ها، اعتقادات طرز تلقی­ها، و رفتار والدین سـروکار دارد که وظیفه­ی آن جمع­آوری، تجزیه و تحلیل و ضبط اطلاعات می­باشد. در حالیکه حالت خود کودک، اصولأ در جستجوی لذت و بازیگوشی و شیطنت خاص زمان کودکی می­باشد و حالت خود بزرگسال یا بالغ باعث بروز عواطف در سطح مطلوب و مناسـبی می­گردد. (شفیع آبادی، 1381)

مطلب مشابه :  پیشگیری از سرطان سینه با ۱۰ راهکاری که هر زنی باید بداند

دیدگاه برن درباره­ی چگونگی برنامه­ریزی فرد بعنوان یک راهبرد بقای جسمانی و روانی در زندگی این است که افراد بر اساس طرح و دستورالعمل سال­های اول زندگی خود شکل می­گیرند و در سال­های بعد از آن تبعیت می­کنند امروزه نظریه تحلیل رفتار متقابل تغییرات زیـادی یافته و مفـاهیم اساسـی آن دستخوش دگرگونی­هایی شده است، از جمله افرادی که این نظریه را مورد بازبینی قرار داده­اند مری و رابرت گولدینگ[9] (1979) می­باشند. این افراد مکتب “باز تصمیم­گیری[10] ” را در تحلیل رفتار متقابل برن وارد نموده و در رویکرد آن تغییراتی اساسی داده­اند. آنان به منظور کارکرد عملی­تر و کارآمد­تر نظریه­ی تحلیل رفتار متقابل را با اصول و متون گشتالت درمانی[11]، خانواده درمانی[12]، سایکودراما[13] و رفتار درمانی[14] ترکیب نموده­اند. هدف از این نظریه کمک به افراد در چالش با خود است تا افراد نقش شبه قربـانی خود را بشناسند و سخت به مسئولیت­پذیری خود و هدایت زندگی توسط خویشـتن آگاه شوند، باشد که در فرایند زندگی تغییرات لازم اعمال کنند. (نوابی نژاد، 1383)

 

تحلیل رفتار متقابل چیست؟

تحلیل رفتار متقابل نظریه­ای است در مورد شخصیت و روش منظمی است برای روان­درمانی[15] که به منظور رشد و تغییرات شخصی بکار می­رود. این تعریفی است که به وسیله­ی انجمن بین المللی تحلیل رفتارمتقابل[16] ارائه شده است. در میان دیدگاه­های مختلف روانشناسی تحلیل رفتار متقابل از نظر عمق تئوری و کاربرد وسیع و متنوع آن بسیار برجسته می­باشد. تحلیل رفتار متقابل به عنوان نظریه­ای شخصیت تصویری از ساختار روانشناختی انسان­ها به ما ارائه می­دهد که می­توان در زمانی کوتاه به مقاصد درمانی رسید. (استوارت، جونز, 1382)

یکی از رویکردهای روان­درمانی که برای نشان دادن روابط سالم بین فردی و رشد توانایی­های درون فردی افراد موثر است، تحلیل رفتار متقابل می­باشد (موراکامی[17] و همکاران، 2006 ). این نظریه با ارائه­ی یک الگوی سه بخشی تحت عنوان روابط متقابل خود عرضه می­شود همین الگوی شخصیتی به ما کمک می­کند تا دریابیم انسان­ها چگونه عمل و رفتار می­کنند و اینکه چگونه شخصیت خود را در قالـب رفتارهـایشان آشکار می­سازند. تحلیل رفتار متقـابل همچنین نظریه­ای برای ارتبـاطات فراهم می­آورد، که می­تواند برای تجـزیه و تحـلیل سازمان­ها و مدیریت نیز بکار رود. این نظریه مفاهیمی برای رشد کودک ارائه می­دهد. (استوارت و جونز، 1382) مفهوم پیش­نویس زندگی[18] بیانگر اینست که چگونه الگوهای کنونی زندگی ما ریشه در دوران کودکی دارند. در چهار چوب پیش­نویس زندگی است که شیوه­های زندگی دوران بزرگسالی ما بازنوازی[19] مـی­شود به عبارتی این بازنوازی­ها از پیــش­نویس زندگی است که موجب رفتار ما در بزرگسالی می­گردد حتی اگر نتایجی به بار آورد که موجب عناد به خود شود و یا بسیار دردناک باشد. از این رو تحـلیل رفتار متقـابل به ما نظـریه­ای آسیب­شناسی روانی را ارائه می­دهد. در حوزه­ی کاربرد عملی، تحلیل رفتـار متقـابل، یک نظام روان­درمانی را به ما معرفی می­نماید و در نتیجه در درمان انواع اختلالات روانی، از مشکلات روزانه گرفته تا روان­پریشی­های بسیار عمیق، به کار می­رود. نظریه­ی تحلیل رفتار متقابل علاوه بر حوزه­ی درمانی، در مراکز آموزشی، سازمان­ها مدیریت، آموزش ارتباطات، و پلیس و… کاربردهای بی­نظیر و خاصی دارد. به طور کلی تحلیل رفتار متقابل در هر زمینه­ای که نیاز به درک افراد، روابط و ارتباطات باشد می­تواند به کار رود. (استوارت و جونز، 1382)

مطلب مشابه :  بازی درمانی روان تحلیل گری

 

نظریات اساسی تحلیل رفتار متقابل

پایه و اساس نظریه تحلیل رفتار متقابل مبتنی بر چند نظریه کلیدی می­باشد که سبب می­شود این نظریه از سایر دیدگاه­های روانشنـاسی متمـایز شود با توجه به اینکه عنصر اصلی در این نظریه مبتنی بر کسب آگاهی[20] می­باشد، ‌آگاهی از خود، روابط متقابل و سایر موارد. پس این نظریه از گشتالت بهره می­برد، همینطور از سایکودراما که تکنیک­های مشترکی با تحلیل رفتار متقابل دارد و مهمتر از همه دیدگاه شناختی است چون اصول این نظریه بر شناخت از احساسات و تفکرات پایه­ریزی شده است و همینطور از تکنیک­های رفتاری نیز بهره­های فراوانی گرفته است. برن روانکاوی را به مقوله­ی هسته و روش تحلیل رفتار متقابل را به مقوله­ی سیب می­داند این تعبیر بدان معنی است که هسته ساده­تر و راحت­تر در داخل سیب می­گنجد تا سیب در داخل هسته. و این خود گواهی برای استفاده از اصول روانکاوی در تحلیل رفتار متقابل می­باشد. (شفیع آبادی و ناصری، 1380) در قسمت­های بعدی به طور خلاصه مطالب کلیدی نظریه­ی تحلیل رفتار متقابل عنـوان شده است که به شـرح مختصـری از آن می­پردازیم.

 

الگوی روابط متقابل: والد[21]– بالغ[22]– کودک[23]

اساسی­ترین نظریه­ی تحلیل رفتار متقابل الگوی روابط متقابل است. یک روابط متقابل مجموعه­ای از رفتارها، افکار و احساس­های مربوط بهم است که به وسیله­ی آن بخشی از شخصیت، خود را در یک زمان بخصوص نمایان می­سازد. این الگو سه روابط متقابل متفاوت و مجزا را تصویر می­کند. اگر رفتار، افکار و احساس­های من در واکنش به مسائل این زمانی این مکانی باشد و از تمام منابع توانائی­هایم به عنوان یک فرد بزرگسال بهره گیرم، در روابط متقـابل «بـالغ» خود قرار دارم. زمان­هایی ممکن است که رفتـار، افـکار و احساس­های من درست شبیه یکی از والدینم و یا کسانی که جانشین آنها بودند باشد، در این صورت من در روابط متقابل «والد» خود قرار دارم. گاهی نیز ممکن است رفتار، افکار و احساس­هایم درست مانند زمانی باشد که کودکی بودم، در این صورت در روابط متقابل «کودک» خود قرار دارم. (استوارت و جونز، 1382)

مطلب مشابه :  انواع اختلال استرس و راههای مقابله با ان

 

 

 

پیش­نویس زندگی[24]

هر یک از ما در دوران کودکی داستان زندگی خود را می­نویسیم. این داستان آغاز[25]، میانه[26] و پایانی[27] دارد. ما طرح اساسی این داستان را در دوران طفولیت، قبل از آنکه بتوانیم بیش از چند کلمه ادا کنیم، می­نگاریم. وقتی کمی بزرگتر شدیم جزئیات بیشتری به این داستان اضافه می­کنیم. بخش عمده­ی این داستان تا سن هفت سالگی نوشته می­شود. ما می­توانیم این داستان را بعدها در دوران بزرگسالی مورد تجدید نظر قرار دهیم. ما به عنوان افراد بزرگسال معمولاً از داستان زندگی که برای خود نوشته­ایم آگاهی نداریم. با این وجود احتمالاً تا به آخر آن وفادار خواهیم ماند. بدون آگاهی از داستان زندگی، احتمال دارد که زندگی خود را بر اساس آن بنا نموده و به سوی صحنه­های پایانی که در دوران طفولیت نوشته شده است «تصمیمات دوران کودکی[28]» پیش رویم. این داستان زندگی که ما از آن آگاهی نداریم در نظریه­ی تحلیل رفتار متقابل پیش­نویس زندگی نامیده می­شود. مفهوم پیش­نویس زندگی با الگوی روابط متقابل به عنوان ساختمان مرکزی تحلیل رفتار متقابل در یک ردیف قرار دارند. این مفهـوم بطور خاصی در کاربردهای درمانی اهمیت دارد. در تحـلیل پیش­نویس زندگی، از مفهوم آن در می­یابیم که چگونه افراد می­توانند ناآگاهانه برای خود مشکل تراشی کنند و یا چگونه می­توانند به حل مشکلات زندگی خودشان بپردازند. (استوارت و جونز، 1382)

[1] Grinker

[2] Montreal

[3] Mcgill university

[4] Mt. Zoin hospital

[5] Eric Erikson

[6] parent

[7] adult

[8] child

[9] Mary & Robert Goulding

[10] the redecision school

[11] Gestalt Therapy

[12] family therapy

[13] psychodrama

[14] behavior therapy

[15] psychotherapy

[16] international transactional analysis association

[17] Murakami

[18] life-script

[19] restored

[20] knowledge

[21] parent

[22] adult

[23] child

[24] life-script

[25] beginning

[26] middle

[27] end

[28] child’s script decisions