مقالات و پایان نامه ها

نظریه تحلیل رفتار متقابل از دیدگاه روانشناختی

مرداد ۲, ۱۳۹۷
دانلود پایان نامه

نظریه تحلیل رفتار متقابل

مبتکر اولیه روانشناسی مبتنی بر تحلیل رفتار متقابل فردی به نام گرینکر[1] است، اریک برن که نامش بیشتر با این نظریه همراه است تعقیب­کننده و توسعه دهنده افـکار گرینـکر می­باشد. برن کسی است که به دلیل استفاده­های عملی و درمانی از این نظریه شهرت یافته است. برن در سال1910 در مونترال[2] کانادا متولد و در سال 1935 در دانشگاه مک­گیل[3] موفق به اخذ درجه دکترای طب شد. برن بعد از روی آوردن به روان­کاوی که با شروع کار وی به عنوان روانپزشک در بیمارستان «مونت زیون[4]» نیویورک همزمان بود از تجربیات اریک اریکسون[5] بهره جسته و به مدت دو سال بر اساس شیوه­های درمانی مبتنی بر اصالت وجود کار کرد و سرانجام در سال 1985 در مقاله­های با عنوان تحلیل رفتار متقابل اصول و مبانی نظریه خویش را ارائه داد. (شفیع­آبادی و ناصری،1380). با این حال تا زمان چاپ کتاب (بازی­ها) یعنی 1964 طول کشید تا روش­های پیشنهادی برن مقبولیت عامه پیدا کند. برن در سال 1970 میلادی در گذشت وی در طول عمر خود از بیمارستان­های روانی حدود سی کشور اروپایی و آسیایی و آفریقایی و جزایر متعددی در اقیانوس آرام و اطلس دیدار کرده و اصول نظریه خویش را مورد آزمایش قرار داده و صحت و سندیت مطالعات خود را رضایت بخش توصیف کرد.(برن، 1392: جونز و استورات، 1382)

نظریه تحلیل رفتار متقابل توسط اریک برن – روانپزشک و روانکار–  در سال 1961 بنا نهاده شد. وی روش تحلیل رفتار متقابل را روشی عقلانی برای شناخت و تحلیل رفتار، توصیف عوامل مؤثر در ارتباط بین افراد، و مبین روابط نادرست و نادرست کننده بین انسان­­ها می­داند. این نظریه از نارضایتی برن از طولانی بودن روانکاوی در درمان مشکلات مردم نشأت گرفته است. این نظریه­پرداز با استفاده از متون روانکاوی که برای درمان گروهی ابداع شده بود آغاز شد. برن متوجه شد که مراجعان او با بکارگیری این نظریه، بهبود قابل ملاحظه­ای در زمان کوتاهی پیدا کردند. (نوابی نژاد، 1383)

برن نظریه خود را بر اساس مفاهیم روابط خود قرار داده است روابط خود به چند بخش تقسیم می­شوند که عبارتند از: حالت خود والدین ([6]P)، حالت خود بزرگسـال (A[7]) و حالت خود کودک (C[8]) حالت خود والدین، آن قسمت از شخصیت و کل وجود فرد را تشکیل می­دهد که با ارزش­ها، اعتقادات طرز تلقی­ها، و رفتار والدین سـروکار دارد که وظیفه­ی آن جمع­آوری، تجزیه و تحلیل و ضبط اطلاعات می­باشد. در حالیکه حالت خود کودک، اصولأ در جستجوی لذت و بازیگوشی و شیطنت خاص زمان کودکی می­باشد و حالت خود بزرگسال یا بالغ باعث بروز عواطف در سطح مطلوب و مناسـبی می­گردد. (شفیع آبادی، 1381)

مطلب مشابه :  مدل های هوش هیجانی

دیدگاه برن درباره­ی چگونگی برنامه­ریزی فرد بعنوان یک راهبرد بقای جسمانی و روانی در زندگی این است که افراد بر اساس طرح و دستورالعمل سال­های اول زندگی خود شکل می­گیرند و در سال­های بعد از آن تبعیت می­کنند امروزه نظریه تحلیل رفتار متقابل تغییرات زیـادی یافته و مفـاهیم اساسـی آن دستخوش دگرگونی­هایی شده است، از جمله افرادی که این نظریه را مورد بازبینی قرار داده­اند مری و رابرت گولدینگ[9] (1979) می­باشند. این افراد مکتب “باز تصمیم­گیری[10] ” را در تحلیل رفتار متقابل برن وارد نموده و در رویکرد آن تغییراتی اساسی داده­اند. آنان به منظور کارکرد عملی­تر و کارآمد­تر نظریه­ی تحلیل رفتار متقابل را با اصول و متون گشتالت درمانی[11]، خانواده درمانی[12]، سایکودراما[13] و رفتار درمانی[14] ترکیب نموده­اند. هدف از این نظریه کمک به افراد در چالش با خود است تا افراد نقش شبه قربـانی خود را بشناسند و سخت به مسئولیت­پذیری خود و هدایت زندگی توسط خویشـتن آگاه شوند، باشد که در فرایند زندگی تغییرات لازم اعمال کنند. (نوابی نژاد، 1383)

 

تحلیل رفتار متقابل چیست؟

تحلیل رفتار متقابل نظریه­ای است در مورد شخصیت و روش منظمی است برای روان­درمانی[15] که به منظور رشد و تغییرات شخصی بکار می­رود. این تعریفی است که به وسیله­ی انجمن بین المللی تحلیل رفتارمتقابل[16] ارائه شده است. در میان دیدگاه­های مختلف روانشناسی تحلیل رفتار متقابل از نظر عمق تئوری و کاربرد وسیع و متنوع آن بسیار برجسته می­باشد. تحلیل رفتار متقابل به عنوان نظریه­ای شخصیت تصویری از ساختار روانشناختی انسان­ها به ما ارائه می­دهد که می­توان در زمانی کوتاه به مقاصد درمانی رسید. (استوارت، جونز, 1382)

یکی از رویکردهای روان­درمانی که برای نشان دادن روابط سالم بین فردی و رشد توانایی­های درون فردی افراد موثر است، تحلیل رفتار متقابل می­باشد (موراکامی[17] و همکاران، 2006 ). این نظریه با ارائه­ی یک الگوی سه بخشی تحت عنوان روابط متقابل خود عرضه می­شود همین الگوی شخصیتی به ما کمک می­کند تا دریابیم انسان­ها چگونه عمل و رفتار می­کنند و اینکه چگونه شخصیت خود را در قالـب رفتارهـایشان آشکار می­سازند. تحلیل رفتار متقـابل همچنین نظریه­ای برای ارتبـاطات فراهم می­آورد، که می­تواند برای تجـزیه و تحـلیل سازمان­ها و مدیریت نیز بکار رود. این نظریه مفاهیمی برای رشد کودک ارائه می­دهد. (استوارت و جونز، 1382) مفهوم پیش­نویس زندگی[18] بیانگر اینست که چگونه الگوهای کنونی زندگی ما ریشه در دوران کودکی دارند. در چهار چوب پیش­نویس زندگی است که شیوه­های زندگی دوران بزرگسالی ما بازنوازی[19] مـی­شود به عبارتی این بازنوازی­ها از پیــش­نویس زندگی است که موجب رفتار ما در بزرگسالی می­گردد حتی اگر نتایجی به بار آورد که موجب عناد به خود شود و یا بسیار دردناک باشد. از این رو تحـلیل رفتار متقـابل به ما نظـریه­ای آسیب­شناسی روانی را ارائه می­دهد. در حوزه­ی کاربرد عملی، تحلیل رفتـار متقـابل، یک نظام روان­درمانی را به ما معرفی می­نماید و در نتیجه در درمان انواع اختلالات روانی، از مشکلات روزانه گرفته تا روان­پریشی­های بسیار عمیق، به کار می­رود. نظریه­ی تحلیل رفتار متقابل علاوه بر حوزه­ی درمانی، در مراکز آموزشی، سازمان­ها مدیریت، آموزش ارتباطات، و پلیس و… کاربردهای بی­نظیر و خاصی دارد. به طور کلی تحلیل رفتار متقابل در هر زمینه­ای که نیاز به درک افراد، روابط و ارتباطات باشد می­تواند به کار رود. (استوارت و جونز، 1382)

مطلب مشابه :  بهداشت عقل و قلب از منظر روانشناختی

 

نظریات اساسی تحلیل رفتار متقابل

پایه و اساس نظریه تحلیل رفتار متقابل مبتنی بر چند نظریه کلیدی می­باشد که سبب می­شود این نظریه از سایر دیدگاه­های روانشنـاسی متمـایز شود با توجه به اینکه عنصر اصلی در این نظریه مبتنی بر کسب آگاهی[20] می­باشد، ‌آگاهی از خود، روابط متقابل و سایر موارد. پس این نظریه از گشتالت بهره می­برد، همینطور از سایکودراما که تکنیک­های مشترکی با تحلیل رفتار متقابل دارد و مهمتر از همه دیدگاه شناختی است چون اصول این نظریه بر شناخت از احساسات و تفکرات پایه­ریزی شده است و همینطور از تکنیک­های رفتاری نیز بهره­های فراوانی گرفته است. برن روانکاوی را به مقوله­ی هسته و روش تحلیل رفتار متقابل را به مقوله­ی سیب می­داند این تعبیر بدان معنی است که هسته ساده­تر و راحت­تر در داخل سیب می­گنجد تا سیب در داخل هسته. و این خود گواهی برای استفاده از اصول روانکاوی در تحلیل رفتار متقابل می­باشد. (شفیع آبادی و ناصری، 1380) در قسمت­های بعدی به طور خلاصه مطالب کلیدی نظریه­ی تحلیل رفتار متقابل عنـوان شده است که به شـرح مختصـری از آن می­پردازیم.

 

الگوی روابط متقابل: والد[21]– بالغ[22]– کودک[23]

اساسی­ترین نظریه­ی تحلیل رفتار متقابل الگوی روابط متقابل است. یک روابط متقابل مجموعه­ای از رفتارها، افکار و احساس­های مربوط بهم است که به وسیله­ی آن بخشی از شخصیت، خود را در یک زمان بخصوص نمایان می­سازد. این الگو سه روابط متقابل متفاوت و مجزا را تصویر می­کند. اگر رفتار، افکار و احساس­های من در واکنش به مسائل این زمانی این مکانی باشد و از تمام منابع توانائی­هایم به عنوان یک فرد بزرگسال بهره گیرم، در روابط متقـابل «بـالغ» خود قرار دارم. زمان­هایی ممکن است که رفتـار، افـکار و احساس­های من درست شبیه یکی از والدینم و یا کسانی که جانشین آنها بودند باشد، در این صورت من در روابط متقابل «والد» خود قرار دارم. گاهی نیز ممکن است رفتار، افکار و احساس­هایم درست مانند زمانی باشد که کودکی بودم، در این صورت در روابط متقابل «کودک» خود قرار دارم. (استوارت و جونز، 1382)

مطلب مشابه :  انواع اختلال استرس و راههای مقابله با ان

 

 

 

پیش­نویس زندگی[24]

هر یک از ما در دوران کودکی داستان زندگی خود را می­نویسیم. این داستان آغاز[25]، میانه[26] و پایانی[27] دارد. ما طرح اساسی این داستان را در دوران طفولیت، قبل از آنکه بتوانیم بیش از چند کلمه ادا کنیم، می­نگاریم. وقتی کمی بزرگتر شدیم جزئیات بیشتری به این داستان اضافه می­کنیم. بخش عمده­ی این داستان تا سن هفت سالگی نوشته می­شود. ما می­توانیم این داستان را بعدها در دوران بزرگسالی مورد تجدید نظر قرار دهیم. ما به عنوان افراد بزرگسال معمولاً از داستان زندگی که برای خود نوشته­ایم آگاهی نداریم. با این وجود احتمالاً تا به آخر آن وفادار خواهیم ماند. بدون آگاهی از داستان زندگی، احتمال دارد که زندگی خود را بر اساس آن بنا نموده و به سوی صحنه­های پایانی که در دوران طفولیت نوشته شده است «تصمیمات دوران کودکی[28]» پیش رویم. این داستان زندگی که ما از آن آگاهی نداریم در نظریه­ی تحلیل رفتار متقابل پیش­نویس زندگی نامیده می­شود. مفهوم پیش­نویس زندگی با الگوی روابط متقابل به عنوان ساختمان مرکزی تحلیل رفتار متقابل در یک ردیف قرار دارند. این مفهـوم بطور خاصی در کاربردهای درمانی اهمیت دارد. در تحـلیل پیش­نویس زندگی، از مفهوم آن در می­یابیم که چگونه افراد می­توانند ناآگاهانه برای خود مشکل تراشی کنند و یا چگونه می­توانند به حل مشکلات زندگی خودشان بپردازند. (استوارت و جونز، 1382)

[1] Grinker

[2] Montreal

[3] Mcgill university

[4] Mt. Zoin hospital

[5] Eric Erikson

[6] parent

[7] adult

[8] child

[9] Mary & Robert Goulding

[10] the redecision school

[11] Gestalt Therapy

[12] family therapy

[13] psychodrama

[14] behavior therapy

[15] psychotherapy

[16] international transactional analysis association

[17] Murakami

[18] life-script

[19] restored

[20] knowledge

[21] parent

[22] adult

[23] child

[24] life-script

[25] beginning

[26] middle

[27] end

[28] child’s script decisions