انس با قرآن در قرآن وحدیث چگونه تبیین شده است- قسمت ۲۲

۴-۲-پرهیز از مادی گرایی
یکی از موانع مهم در ایجاد انس با قرآن مادی گرایی یا همان حب دنیا می باشد.امام خمینی(ره)می فرمایند بر اساس فطرت قلب به هر چه توجه ومحبت پیدا کند،قبله توجهش می گردد؛و حتی در صورت ایجاد مانع ؛پس از رفع آن دوباره به محبوب خود توجه می نماید.(خمینی،۱۳۸۸الف،اقتباس ازص۴۷)
در ادامه می فرمایند:«دل ما چون با حبّ دنیا آمیخته شده و مقصد و مقصودى جز تعمیر آن ندارد، ناچار این حبّ مانع از فراغت قلب و حضور آن در محضر قدس شود. و علاج این مرض مهلک و فساد خانمان سوز با علم و عمل نافع است.امّا علم نافع براى این مرض، تفکّر در ثمرات و نتایج آن و مقایسه کردن بین آنها و مضارّ و مهالک حاصله از آن است.( همان ،ص ۴۸)
ایشان در ادامه با اشاره به حدیث «رأس کلّ خطیئه حبّ الدّنیا» از امام صادق (علیه السلام ) اشاره می فرمایندکه برای آگاهی انسان بیدار از خطر حب دنیا، همین حدیث کافی است.زیرا قدرى تأمّل معلوم شود تمام مفاسد اخلاقی ناشی از آن است وفضائل نفسانیه نیزبه هیچ وجه، با آن قابل جمع نیست. (همان ، اقتباس ازص ۴۹)
در ادامه به حدیثی از امام علی (علیه السلام )اشاره نموده اند:
« دیلمى در ارشاد القلوب از حضرت امیر المؤمنین( علیه السلام) روایت کند که رسول اکرم (صلّى اللّه علیه و آله) فرمود: «در شب معراج خداى تعالى فرمود: اى احمد، اگر بنده‏اى نماز اهل آسمان و زمین را بخواند و روزه اهل آسمان و زمین را بگیرد و چون ملائکه طعام نخورد و جامه عابدان را بپوشد پس از آن در قلب او ببینم ذرّه‏اى از حبّ دنیا یا سمعه آن یا ریاست آن یا اشتهار آن یا زینت آن، با من مجاورت نمى‏کند در منزلم و از قلب او محبّت خود را بیرون مى‏کنم و قلب او را تاریک مى‏کنم تا مرا فراموش کند و نمى‏چشانم به او شیرینى محبّت خود را.»(همان،ص ۵۰)
علاج عملی حب دنیا این است که« معامله به ضدّ کند: پس اگر به مال و منال علاقه دارد، با بسط ید و صدقات واجبه و مستحبّه ریشه آن را از دل بکند.»(همان،ص ۵۱)
ایشان در ادامه با بیان احادیثی این نکته مهم را مورد تاکید قرار می دهند که ویژگی دنیا به گونه ای است که
تلاش برای تحصیل آن سبب افزایش علاقه انسان وافزایش تاسف از فقدانش میگردد.( همان)
رهبر کبیر انقلاب پس از بیان نکات مهم در باره خطرناک بودن حب دنیا واهمیت اعراض از آن،به طالب حق وسالک الی الله توصیه می فرمایند:«پس، «عزم» خود را قوى کن و اراده خویش را محکم نما که اوّل شرط سلوک عزم است و بدون آن راهى را نتوان پیمود و به کمالى نتوان رسید. و شیخ بزرگوار، شاه آبادى، ( روحى فداه) آن را مغز انسانیّت تعبیر مى‏کردند.» (همان ، ص ۵۲)
مقام معظم رهبری (مدظله)نیز یکی از عوامل محرومیت از قرآن را غرق شدن در دنیا بیان فرموده اندوتوصیه می کنند:«ما وقتی در دنیا غرق می‌شویم، خود را محروم می‌کنیم، ما نباید خود را از قرآن محروم کنیم. امروز دنیای اسلامی متأسفانه خود را محروم کرده است. ما امت اسلامی، خود را محروم کرده‌ایم.» (خامنه ای،پیشین،۱۴/۷/۱۳۸۴)
۴-۳- اعتراف به احساس نیاز به قرآن:
انسان دارای دو بعد کلی جسمی وروحی می باشد همان گونه که به مراقبت از جسم خویش می پردازد وسعی در حفظ ودرمان آن از بیماریها دارد باید از روح خود نیز مراقبت کند.
اولین گام اساسی در انس با قرآن این است که انسان احساس شدید نیازمندی به منبع نورانی از جانب خداوند متعال وانس با آن را در خود احساس نماید.وقتی انسان دردمند که به نقایص فراوان خود پی برده وبیماریهای فراوانی را در خود یافته است،وناامید از همه ی انسانها،که خود چون او نیازمند ودردمندند،به جستجوی درمان دردهای خود می پردازد ،انس با خداوند را استوارترین پناهگاه خود می یابد.بنابر این به دنبال انس با تجلیات معبود حقیقی خود دردمندانه به قرآن روی می آورد وانس با آن را تسکین دهنده ی وجود ناآرام خود می یابد.
این تسکین وآرامش تا آنجاست که آن چنان که امام سجاد (علیه السلام)فرموده اند تنها انس با قرآن انسان را از وحشت وتنهایی کفایت می کند.
حضرت صادق (علیه السّلام )فرمودند: «همانا این قرآن (کتابى) است که در آن است جایگاه نور هدایت و چراغهاى شب تار، پس شخص تیز بین باید که در آن دقت کند و براى پرتوش نظر خویش را بگشاید، زیرا که اندیشه کردن زندگانى دل بینا است، چنان که آنکه جویاى روشنى است در تاریکى‏ها بسبب نور راه پیماید. »(کلینی، ۱۳۶۹ ش، ج‏۴، ص۴۰۰)
امام خمینی (ره)در سخنان زیبایی این احساس نیاز به انس با معبود را به تصویر کشیده اند ومی فرمایند:
« با محجوبان، ما محجوبان چه گوییم و خود ما چه مى‏دانیم که گوییم و آنچه هست گفتنى نیست و از افق وجود ما برتر است، ولى باشد که یاد حبیب و ذکر او در دل و جان اثرى کند هر چند از آن خبرى دریافت نشود، همچون عاشق بى‏سوادى که به سوادنامه محبوب نظر کند و دل خوش دارد که این نامه محبوب است و همچون پارسى زبانِ پریشانِ عربى ندانى که قرآن‏ کریم را خوانَد و چون از اوست لذّت بَرَد و حالى به او دست دهد که هزاران بار بهتر از ادیب دانشمندى است که به اعراب و مزایاى ادبى و بلاغت و فصاحت قرآن‏ سر خود را گرم کند، و فیلسوف و عارفى است که به مسائل عقلى و ذوقى آن بیندیشد و از محبوب غافل باشد چون مطالعه کُتب فلسفى و عرفانى که به محتواى کتاب مشغول و به گوینده آن کارى ندارد.»(خمینی، بی تا، ج‏۱۸،ص ۴۵۱)
سه عامل فوق در ارتباط کامل با یکدیگر قرار دارند ،به این نحو که در اثر پاکی درون انسان از بیماریها وامراض نفسانی ،

دانلود متن کامل پایان نامه در سایت jemo.ir موجود است

وپرهیز از خطر ناکترین آنها ،که همان «حب دنیاست»، احساس نیاز به انس با آیات نورانی قرآن را شدیدا درک می نماید ؛و در این صورت است که به درگاه قرآن پناه می برد ودرمان دردهای خود ورفع نیازهایش را از او می خواهد.
۴-۴-حضور قلب
یکی از عوامل مهم در انس با قرآن که در همه عبادات حائز اهمیت وضروری است ،حضور قلب می باشد.
توجه قاری در هنگام قرائت قرآن وبرخورداری از آداب تلاوت وتلاش در جهت عمل به دستورات قرآن ،سبب بهره مندی از برکات این کتاب الهی می گردد؛که همه این موارد در درجه اول به ایجاد حضور قلب وتلاش برای کسب آن برمی گردد.
امام خمینی (ره)در شرح این حدیث می فرمایند:«از این حدیث شریف استفاده دو مرتبه از مراتب حضور قلب مى‏شود:یکى، آنکه سالک مشاهد جمال جمیل و مستغرق تجلّیات حضرت محبوب باشد به طورى که جمیع مسامع قلب از دیگر موجودات بسته شده و چشم بصیرت به جمال پاک ذى الجلال گشوده گردیده و جز او چیزى مشاهده نکند. بالجمله، مشغول حاضر باشد و از حضور و محضر نیز غافل باشد.و مرتبه دیگر، که نازلتر از این مقام است، آن است که خود را حاضر محضر ببیند و ادب حضور و محضر را ملحوظ دارد. »(همان،ص۳۷)
در روایات توصیه شده است که اگر انسان می تواند از اهل مقام اول باشد،مثال اعلای این گروه ائمه اطهار (علیهم السلام)هستند ،به طور مثال امام محمد باقر (علیه السلام) در مورد پدر بزرگوارشان فرموده اند:« روزى نماز گزارد بالا پوش وى از دوشش‏ افتاد پس از نماز بر دوش خود نهاد، یکى از یاران وى از این خضوع در نماز پرسید گفت: آنکه برابر بزرگى ایستاده باشد باید با کمال خلوص و تواضع بایستد.» (ابن بابویه، ۱۳۶۲ ش، ج‏۲،ص۱۲۷)
در حدیث فوق از اهمیت حضور قلب در نماز گفته شده است ،نکته مهم قابل برداشت از آن این است که در همه عبادات از جمله قرائت قرآن حضور قلب دارای اهمیت فراوانی است وبدون آنکه انسان قلب خود را متوجه حضور در درگاه خداوند عزتمند نماید؛ نمی تواند بهره ای از آن عبادت به دست آورد.
امام خمینی (ره)در فصلی از کتاب آداب الصلاه با عنوان «در دعوت به تحصیل حضور قلب‏» به بیان توصیه هایی در این باره پرداخته ؛مخاطب را به تلاش وعزم در جهت تحصیل حضور قلب دعوت می نمایند. (خمینی،پیشین،ص۴۱)
ایشان در بیان اهمیت حضور قلب برای جوانان می فرمایند:«پس، کلید گنجینه اعمال و باب الأبواب همه سعادات حضور قلب است که با آن فتح باب سعادت بر انسان مى‏شود و بدون آن جمیع عبادات از درجه اعتبار ساقط مى‏شود.
الحال قدرى با نظر اعتبار اندیشه کن و اهمّیّت مقام و بزرگى موقف را با دیده بصیرت بنگر و با جدّیّت تمام قیام به امر کن. کلید در سعادت و درهاى بهشت و کلید در شقاوت و درهاى جهنّم در این دنیا در جیب خود تو است مى‏توانى درهاى بهشت و سعادت را به روى خود مفتوح کنى و مى‏توانى بخلاف آن باشى…از خواب غفلت برخیز و راه سعادت خود را طى کن و از عمر و توانایى خود استفاده نما که اگر وقت بگذرد و این نقد عمر و جوانى و گنج قوّت و توانائى از دستت برود جبران ندارد. اگر جوانى، مگذار به پیرى رسى که در پیرى مصیبتهایى دارى که پیرها مى‏دانند و تو غافلى. اصلاح در حال پیرى و ضعف از امور بسیار مشکل است.»(همان، ص۴۲)
ن امام خمینی(ره) راه تحصیل حضور قلب را اوّلا رفع موانع حضور قلب ،وسپس اقدام به خود آن می دانند،از دیدگاه ایشان مانع حضور قلب در عبادات ، تشتّت خاطر و کثرت و ارادت قلبیّه است.ایشان علت آن راگاهى از امور خارجه و طرق حواسّ ظاهره بیان نموده اند، مثل آنکه گوش انسان در حال عبادت چیزى بشنود و قوه وهم وخیال انسان مشغول شده،از شاخه ای به شاخه دیگرپرواز کند؛برخی دراین موارد رفع آن اسباب را طریق علاج دانسته اند؛اما امام (ره)راه علاج قطعی را (با توجه به اینکه گاهى تشتّت خاطر و مانع از حضور قلب، از امور باطنه است،)بیان می دارند.از دیدگاه ایشان تشتت خاطر دو منشا کلی دارد:یکى هرزه گردى و فرّار بودن طایر خیال ، منشأ دیگر، حبّ دنیا و تعلّق خاطر به حیثیّات دنیوى. (همان،اقتباس از صص:۴۳-۴۴)
ایشان در فصل یازدهم کتاب «آداب الصلاه» بیانی دارندبا عنوان:«در بیان دواى هرزه گردى خیال‏»؛ایشان قوه خیال و واهمه را قابل تربیت می دانند؛و عقیده برخی که معتقدند این قوه قابل کنترل نیست را رد می نمایند؛ومی فرمایند که «با ریاضت و تربیت و صرف وقت آن را مى‏توان رام نمود و طایر خیال را مى‏توان به دست آورد، به طورى که در تحت اختیار و اراده حرکت کند که هر وقت بخواهد آن را در مقصدى یا مطلبى حبس کند که چند ساعت در همان مقصد حبس شود.» (همان،اقتباس از ص ۴۴)
ایشان در ادامه طریق عمده تربیت قوای وهم و رام نمودن آن را ،عمل نمودن به خلاف آن بیان می دارند. توصیه های ایشان در این قسمت درباره نماز بیان شده است ؛اما از آنجایی که کنترل این قوا وایجاد حضور قلب ،برای هر عبادتی از جمله قرائت قرآن لازم وضروری است؛می توان از این راهکارها جهت انس با قرآن نیز بهره برد. ایشان در این باره توصیه می فرمایند که در آغاز عبادت انسان خود را مهیا نماید که حفظ خیال کند وآن را حبس در عمل نماید و به مجرّد این که بخواهد از چنگ انسان فرار کند آن را استرجاع نماید، و در هر یک از حرکات و سکنات و اذکار و اعمال ملتفت حال آن باشد و از حال آن تفتیش نماید و نگذارد سر خود باشد. (همان،اقتباس از ص ۴۵)
ایشان در ادامه اشاره می نمایند که با اینکه این کار در اول امر کاری صعب به نظر می رسد اما برای موفقیت در آن باید با کمال تدریج و تأنّى و صبر انجام بگیرد.تا ان
سان بتواند به تدریج مدت زمانی را که در نماز حبس خیال وحضور قلب دارد را افزایش دهد.
نکته مهم در بیان امام (ره)این است که با وجود دشواری درطی این مسیر «هیچ گاه نباید انسان مأیوس شود، که یأس سرچشمه همه سستیها و ناتوانى‏ها است و برق امید انسان را به کمال سعادت خویش مى‏رساند.»(همان، اقتباس از صص۴۷-۴۶)
۴-۵-تلاوت زیبا ومناسب
اهمیت تلاوت در انس با قرآن در سخنان مقام معظم رهبری(مدظله)بسیار مورد تاکید قرار گرفته است.ایشان راه ترویج انس عمومی در جامعه را «باب کردن تلاوت»بیان کرده اند.از علل اهمیت تلاوت زیبا ومناسب این است که:
الف:«تلاوت قرآن به شکل ممتاز و با صدای خوش و با آهنگ درست و خوب، مشوق گرایش عمومی به قرآن، با دلها و جانها و فکرهاست.»)خامنه ای، پیشین،۲۲/۰۱/۱۳۷۰)