سامانه پژوهشی – انس با قرآن در قرآن وحدیث چگونه تبیین شده است- قسمت ۹

اعاده مجد وعظمت مسلمین
مبارزه با ظلم وسلطه قدرتها وغلبه بر آنها
پیروزی اسلام ومسلمین
پیشرو بودن کشور در مسائل مادی ومعنوی
شکل(۲-۳)
فصل ۳:
مراحل انس
با قرآن
با بررسی بر روی آیات قرآن ،روایات ،سخنان امام خمینی (ره) ومقام معظم رهبری(مدظله) ، وکنار هم قرار دادن نتایج حاصل از این منابع،دریافته می شود که برای انس با قرآن ،مراحلی وجود دارد که به شرح زیر می باشند:
۳-۱-نظر به قرآن:
اولین وابتدایی ترین سطح از مراحل انس با قرآن «نظر به قرآن»است،قرآن نور وتجلی گاه همه اسماء وصفات خداوند متعال می باشد .بنابراین آنچه از سوی محبوب برای عاشق فرستاده شده است سراسر لطف وعنایت است.پس به جاست که قرآن را شفا بخش همه وجود انسان دانست آنگونه که همه وجود جسمانی وروحانی انسان را بهره مند می گرداند.
در برخورد با قرآن تمام دستگاههاى ادراکى انسان، بهره‏مند مى‏شوند و هر یک رزق خاصى را بدست مى‏آورند؛ از این‏رو، نظر کردن به قرآن و آیاتش خود عبادت محسوب مى‏شود و تأثیر فراوانى در روشنى و نورانیت چشم دارد.
نکته جالب توجه این است که از آثار نظر به قرآن، تمرکز حواس، در پى گیرى جریان فکرى_ روحى آیات و توجّه و دقت و تدبر در آیات و ارتباط آنها مى‏باشد ؛این مسئله تاثیر زیادی در شکل گیری جریان صحیح انس با قرآن دارد.(نقی پور فر،۱۳۸۱ش،ص ۱۴۷)
این مسئله در سیره ائمه اطهار نیز مورد تاکید وتایید قرار گرفته است؛به طور مثال امام صادق (علیه السلام )در دعاى آغاز تلاوت قرآن ، بر نظر بر آیات تأکید می فرمایند و آن راعبادت می دانند ،در این دعا آمده است:«… اللّهم اجعل نظری فیه عباده و قرائتی فیه فکرا و فکرى فیه اعتبارا …؛»( مجلسی ،۱۴۰۳ق ،ج‏۹۵، ص ۵)
تاکید بر این نکته مهم در روایات بسیاری آمده است که به برخی از آنها اشاره می نماییم: اسحاق بن عمار مى‏گوید به امام صادق (علیه السلام ) گفتم: «من قرآن را بر صفحه دلم حفظ مى‏نمایم پس آیا آن را از حفظ بخوانم، افضل است یا اینکه در مصحف بنگرم؟ فرمودند: بلکه آن را بخوان و در مصحف بنگر، پس آن افضل است، مگر ندانستى که «نظر در مصحف» عبادت است؟!»( حر عاملی ،۱۴۰۹ق ، ج‏۶ ، ص ۲۰۴)
در روایتی از ابوذر آمده است که پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) می فرمودند:« النّظر إلى علىّ بن أبیطالب عباده،و النّظر إلى الوالدین برأفه و رحمه عباده، و النّظر فی الصّحیفه عباده و النّظر إلى الکعبه عباده» (طوسی، ۱۴۱۴ق ، ص ۴۵۵)
ملاحظه می شود که بر طبق این روایت نظر به چند چیز عبادت است،و یکی از موارد بیان شده، نظر به قرآن است.
اهمیت نظربه قرآن تا جایی است که پیامبر(صلی الله علیه واله ) می فرمایند:«لیس شى‏ء أشدّ على الشّیطان من القراءه فی المصحف نظرا؛چیزى بر شیطان سخت‏تر از این نیست که قرآن خوانده شود در حالى که در آن نظر مى‏گردد.» (ابن فهد حلی،۱۴۰۷ق،ص ۲۹۱)
برای نظر به قرآن آثار اخروی ارزشمندی در روایات بیان شده است؛که از آن جمله می توان به «اثر آن در چشم وتخفیف عذاب والدین» اشاره نمود.
امام صادق (علیه السلام) مى‏فرماید: «من قرأ القرآن فی المصحف متّع ببصره و خفّف على والدیه و إن کانا کافرین؛کسى که قرآن را از مصحف بخواند از رزق چشمش بهره‏مند مى‏شود و بر عذاب پدر و مادرش تخفیف داده مى‏شود اگر چه آن دو کافر باشند!»(کلینی،۱۴۰۷ ق،ج‏۲ ، ص۶۱۳)
بنابر این می توان نتیجه گرفت که قرآن شفابخش ابعاد جسمانی وروحانی وجود انسان می باشد.به همین دلیل در برخورد با آیات قرآن هر یک از این ابعاد به نحوی بهره مند می گردند.بر اساس آنچه از روایات بیان شد نظر به آیات قرآن آثار دنیوی واخروی دارد.آثار دنیوی آن شامل شفا یافتن وتقویت جوارح انسان ،خاصه چشم، است و نیز نظر به قرآن در هنگام قرائت آن،سبب ایجاد تمرکز حواس در انسان وپی گیری جریان معنوی آیات می گردد؛ که این خود برای ایجاد وتقویت تمرکز حواس در انسان موثر خواهد بود. و دوم آثار اخروی آن است مانند تخفیف عذاب والدین، که در روایات به این موارد اشاره شده است. بنابر این به دلیل چنین آثار ارزشمندی است که از این مرحله به عنوان اولین مرحله از مراحل انس اشاره شده است و در عین حال به همزمانی این مرحله با مراحل بعد تاکید شده است.
۳-۲-استماع و انصات به هنگام قرائت قرآن:
این مرحله دومین مرحله انس با قرآن است؛به این مرحله نیز در آیات وروایات اشاره شده است.
در آیه ۲۰۴ از سوره اعراف آمده است: وَ إِذا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَ أَنْصِتُوا لَعَلَّکُمْ تُرْحَمُونَ؛ و چون قرآن خوانده شود، گوش بدان فرا دارید و خاموش مانید، امید که بر شما رحمت آید.
دستور بیان شده در این آیه در دو نکته خلاصه می گردد؛که عبارتست از اینکه در هنگام قرائت قرآن ؛آیات استماع شود که به معنى «گوش فرادادن به همراه میل قلبى» است ،امّا «سماع» به معنى مطلق شنیدن است بدون آنکه در آن، «میل قلبى و توجه باطنى»، مدّ نظر باشد. (نقی پور فر،پیشین،ص ۵۱۴ )و در معنای «انصات» آمده است:« الإِنْصات‏: السکوت لاستماع‏ شی‏ء»،که به معنى «سکوت بجهت استماع» مى‏باشد. (فراهیدی،۱۴۰۹ق، ج‏۷ ، ص۱۰۶)
بنابر این یکی دیگر از مراحل مهم انس با قرآن گوش فرا دادن به قرآن همراه با سکوت است. اهمیت وتاثیر زیاد استماع در انس با قرآن از ثواب زیادی که در روایات آمده است به خوبی آشکار است از آن جمله از حضرت صادق (علیه السلام)نیز روایت شده که فرمودند:« ه

منبع فایل کامل این پایان نامه این سایت pipaf.ir است

ر کس فقط یک حرف از قرآن را گوش کند ، گرچه نخواند، خداوند براى او یک حسنه بنویسد و یک گناه از او محو کند و یک درجه برایش بالا برد.»(کلینی،۱۳۶۹ش،ج‏۴،ص ۴۱۷)
مقام معظم رهبری در سخنانی با تاکید بر اهمیت استماع قرآن می فرمایند:
«اگر بخواهیم یک ملت شصت میلیونی با قرآن به معنای واقعی کلمه آشنا بشود، مقدماتش همین‌هاست. اول باید قرآن را بشناسد. اول باید بتواند لای قرآن را باز کند. بتواند کلمات قرآن را با گوش خود مأنوس کند.» (خامنه ای،پیشین، ۲۴/۹/۱۳۷۵)
و در جای دیگری می فرمایند:«اصلاً بهتر این است که همه مردم ما انسشان با قرآن به گونه‌ای باشد که آیات قرآن به گوششان آشنا باشد؛ وقتی آیه ای را می‌خوانند، صدر و ذیل و قبل و بعد آیه برایشان آشنا باشد.» (همان،۲۷/۱۲/۱۳۷۰)
بنابر آنچه گفته شد در ادامه مراحل انس با قرآن، پس از نظر کردن به قرآن ،سکوت وگوش دادن به صوت قرآن که همراه با توجه ومیل قلبی است لازم می باشد.همزمانی این دو مرحله با مراحل دیگر سبب تکمیل شدن زنجیره به هم پیوسته مراحل انس می باشد.
نکته دیگر اینکه ملاحظه می گردد که مقام معظم رهبری (مدظله)به استماع قرآن اشاره می فرمایند اما به مرتبه ای بالاتر در استماع نیز اشاره دارند؛وآن اینکه در اثر استماع زیاد قرآن ،گوش انسان با قرآن مانوس باشد؛به آن معنا که با شنیدن آیه صدر وذیل آیه وقبل وبعد آن برای مستمع آشنا باشد.بنابر این در این مرحله هم استماع همراه انصات مطرح است؛وهم کثرت استماع.
۳-۳-قرائت قرآن:
قرائت قرآن به عنوان سومین مرحله از مراحل انس با قرآن مطرح است؛در آیه ۲۰ از سوره مزمل آمده است:
… فَاقْرَؤُا ما تَیَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ عَلِمَ أَنْ سَیَکُونُ مِنْکُمْ مَرْضى‏ وَ آخَرُونَ یَضْرِبُونَ فِی الْأَرْضِ یَبْتَغُونَ مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَ آخَرُونَ یُقاتِلُونَ فی‏ سَبیلِ اللَّهِ فَاقْرَؤُا ما تَیَسَّرَ مِنْهُ …؛ [اینک‏] هر چه از قرآن میسّر مى‏شود بخوانید. [خدا] مى‏داند که به زودى در میانتان بیمارانى خواهند بود، و [عدّه‏اى‏] دیگر در زمین سفر مى‏کنند [و] در پى روزى خدا هستند، و [گروهى‏] دیگر در راه خدا پیکار مى‏نمایند. پس هر چه از [قرآن‏] میسّر شد تلاوت کنید.»
بنابر آنچه که در تفاسیر ذیل آیه مذکور نقل شده است در این آیه در مورد ۲ دستوری که در ابتدای سوره داده شده بود تخفیف داده می شود،دو دستور مذکور شامل موارد زیر می باشد:
الف: وجوب قیام در هر شب: قُمِ اللَّیْلَ إِلَّا قَلِیلًا …و تبدیل حکم آن به استحباب.