بدیع در دیوان اشعار محمد علی بهمنی- قسمت ۶

شاعران از دیر باز قالب غزل را برای بیان مضامین عاطفی و عاشقانه انتخاب کرده اند تا جایی که گنجاندن مسائل احساسی و معاشقه در قالبی غیر از غزل ، کمی دور از تصور است . در دورۀ معاصر نیز، شاعر امروزی برای بیان احساسات لطیف خود ، جایگاهی مناسبتر از غزل نمی یابد و به دلیل پیشینۀ فرهنگی و تعلق خاطر مخاطب به غزل، به سرایش عاشقانه های خود در این قالب می پردازد؛ اما ذهن پویا و درگیر شاعر امروزی ، قواعد یکسان و محتوای کلیشه ای غزل را نمی پسندد و با نوآوری های خاصِ خود به ایجاد تحوّل در غزل می پردازد . گاه محتوایی غیر عاشقانه همچون مسائل مشترک جامعه و مردم را وارد فضای غزل می کند و گاه با نگاهی جدید به عشق و معشوق می نگرد و غزل عاشقانۀ نوینی را ارائه می دهد .غزلی که در آن، معشوق نیز فعّال است و شاعر از زبان و ترکیبات رایج در جامعه بهره گرفته و با او سخن می گوید.
در غزل نو صمیمیّت و باور پذیری بیشتری وجود دارد و عشق موجود در آن دست یافتنی است . شاعر ِغزل نو ، ضمن پایبندی و احترام به سنّت ، نو آور است و با تلفیقِ سنّت و مدرنیته ، شعری دلنشین می آفریند .
محمد علی بهمنی ، یکی از شاعران معاصر است که در سال ۱۳۲۱ دیده به جهان گشود و از ده سالگی به سرودن شعر روی آورد . وی در قالب های مختلف طبع آزمایی کرده و دیدگاه و تصویر های نوین خود را در شکل های متفاوتِ شعر ( از نو و سپید تا غزل و مثنوی ) گنجانده است . اما غزل عای او بیشتر مورد استقبال قرار گرفته و وی به عنوان غزل سرای معاصر به شهرت رسیده است .” محمد علی بهمنی کلامی شیرین دارد و غزلی خوش و زیبا و دلنشین می سراید .” (ثروتیان ، ۱۳۸۹ : ۱۵ )
در اشعار و از جمله غزل های وی ، روح زندگی و و تکاپو حس می شود و شاید بتوان گفت در هر بیت ، تصویر نوینی ارائه می گردد .بهمنی ضمن دلبستگی به قالب غزل با گنجاندن مضامین مختلف در این شکل شعری و همچنین آفرینش تعبیرات وتصویر های جدید ، غزلی نو به وجود آورده است .از جمله روش های ایجاد ابتکار در غزل که بهمنی از آن سود جسته است می توان به بکار گیری اوزان عروضی طولانی ، تشبیهات و استعارات جدید و خلاقانه و بکار گیری مناسب و به جای صنایع لفظی و معنوی اشاره کرد .وی فنون و آرایه های قدیمی را آنچنان در بستر نوین کلامش جای می دهد که نه تنها از آن بوی کهنگی به مشام نمی رسد بلکه مهارت شاعر را در بکار گیری نوین ابزار و صنایع رایج و بعضاً تکراری در راستای زیبایی آفرینی و نوآوری کلام نشان می دهد .بهمنی صنایع لفظی و معنوی بدیع را با دقت و ظرافت در شعر خود جای می دهد آنچنان که در بسیاری از ابیات ، لفظ و محتوا از این صنایع ، جدایی ناپذیر به نظر می آیند و در واقع فنون مذکور جزئی از بافت کلام به شمار می روند .
-۲-۱-۱بیان مسأله
محمد علی بهمنی از شاعران بزرگ معاصر است که با نگاه متفاوتش به شعر، جریان تازه ای را در شعر معاصر به وجود آورد. وی با زبان عاطفی و صمیمی، مخاطب را همراهِ اشعار خود کرده و به درک و باورپذیری آن کمک می کند . بهمنی برای نو کردنِ زبانِ شعرش از ابزارها و شیوه های گوناگونی بهره می گیرد که یکی از این روشها، استفادۀ بسیار از فنونِ بدیعی است، به طوری که بدیع لفظی و معنوی در اشعار وی نقش چشمگیری دارند و به زیباییِ بیشترِ آن کمک می کنند. بررسی فنون بدیعی در دیوان محمد علی بهمنی موجب زیبایی شناسی اشعار وی شده و شیوۀ استفادۀ او از آرایه های بدیعی را نشان می دهد.
-۳-۱-۱اهمیت انجام تحقیق
با بررسی انواع فنونِ لفظی و معنوی بدیع در اشعار محمد علی بهمنی به عنوان یکی از شاعران برجستۀ معاصر، نحوۀ به کارگیری این بخش از علم بلاغت در جریانِ شعر معاصر مشخص می شود.
-۴-۱-۱سؤالات تحقیق
 
آیا محمد علی بهمنی جریان تازه ای را در شعر معاصر به وجود آورده است؟
میزان استفادۀ بهمنی از فنون بدیعی چه قدر است؟
بهمنی از بین فنون لفظی و معنویِ بدیع، بیشتر از کدامیک استفاده کرده است؟
آیا بدیع در اشعار بهمنی به عنوان ابزار به کار رفته یا وسیله ای برای ابرازِ مهارتِ شاعری است؟
کدام فن بدیعی بیشترین کاربرد را در اشعار بهمنی دارد؟
-۵-۱-۱فرضیه های تحقیق
 
بهمنی، شاعری متفاوت و تأثیر گذار در روند شعر معاصر است.
محمد علی بهمنی از فنون بدیعی استفادۀ بسیار و گاهی افراطی کرده است.
فنون معنوی بدیع همچون تناسب و تلمیح بیشترین بسامد را در اشعار بهمنی دارد.
بهمنی از فنِ بدیع به عنوانِ وسیله ای برای برجسته تر ساختن اشعار خود استفاده کرده است.
واج آرایی و تلمیح،پر کاربردترین فنونِ بدیعی در اشعار بهمنی هستند.
-۶-۱-۱اهداف پژوهش
 
تبیین نقش محمد علی بهمنی در جریانِ شعر معاصر
شناخت ویژگیهای بدیع و نوآوریهای لفظی و معنوی در اشعار بهمنی
-۷-۱-۱پیشینه و ضرورت انجام پژوهش
با توجه به اهمیت محمد علی بهمنی در جریان شعر معاصر و عدم پژوهش در شعر این شاعر، بررسی جنبه های بلاغی و زیبایی شناسی اشعار وی، ضروری به نظر می رسدو به افزایش اطلاعات دربارۀ شیوۀ سخن پردازی او کمک می کند. اما با این وجود تاکنون پژوهشِ علمی دربارۀ اشعار وی صورت نگرفته و زیبایی شناسی این اشعار مورد توجه قرار نگرفته است.تنها آثار موجود دربارۀ محمد علی بهمنی به شرح ذیل می باشند:
 
جشن نامۀ محمد علی بهمنی با عنوان: کسی هنوز عیار تو را نسنجیده است، به سعیِ علیرضا قزوه. در این مجموعه که به مناسبت تکریم و نکوداشت شا

برای دانلود فایل متن کامل پایان نامه به سایت 40y.ir مراجعه نمایید.

عر گردآوری شده است، شعرا و ادیبانِ معاصر به وصف شخصیت و اشعارِ بهمنی پرداخته اند.
لذت بهت زدگی در شعر محمد علی بهمنی، دکتر بهروز ثروتیان.
همچنین غزل بهمنی در کنار چهار شاعر معاصر دیگر در پایا نامه ای مورد بررسی قرار گرفته است:
 
سبک شناسی غزل معاصر( با تکیه بر شعر پنج شاعر معاصر« قیصر، ابتهاج، منزوی، شفیعی کدکنی، محمد علی بهمنی»)، اعظم دارانی، دکتر آقا حسینی، دانشگاه اصفهان، ۱۳۹۰٫
در دانشگاه سیستان و بلوچستان/۱۳۹۰ نیز پایان نامه ای با عنوان( پنج عنصر اصلی در شعر محمد علی بهمنی) توسط آرزو دهقانی و دکتر واثق تألیف شده است.
-۸-۱-۱شیوۀ انجام پژوهش
برای انجام پژوهش حاضر، ابتدا اطلاعات گوناگون دربارۀ شعر و زندگی محمد علی بهمنی گردآوری شد، سپس با مطالعۀ دقیق اشعار وی، صنایع لفظی و معنوی بدیعی در آنها استخراج گشته و مورد بررسی قرار گرفت.
-۹-۱-۱مراحل پژوهش
در این پژوهش، ابتدا به تعریف شعر معاصر و بررسی جریانهای آن پرداخته شده است، سپس نقش محمد علی بهمنی در شعر معاصر، انواع قالب و محتواهای شعری وی تبیین گشته و در فصل پایانی، آرایه های لفظی و معنوی بدیع در اشعار او استخراج و تحلیل شده است.
-۱۰-۱-۱تعریف واژه ها و اصطلاحات فنی و تخصصی